هر کدام از عناصر گردش عمومی هوا اثرات ویژه ای دارد و زمان تاثیر آن علیرغم تغییرات سال به سال در دراز مدت از ثبات نسبی برخوردار می گردد.عناصر عمده گردش عمومی عبارتند از:کمربند همگرایی بین حاره ای،بادهای بسامان،رودباد جنب حاره،پرفشار جنب حاره ای در رژیم هدلی،بادهای غربی،موجهای کوتاه و بلند،جبهه قطبی،رودباد جبهه قطبی،سیکلونها و آنتی سیکلونها در رژیم رزبای.

مدل سه سلولی:

در كل مي‌توان مدل سه سلولي را كه يكي از مدل‌هاي گردش عمومي جو است به شكل زير خلاصه كرد :
1)سلول هدلي : عرض‌هاي جغرافيايي منطقه حاره ، يعني از استوا تا عرض‌هاي 30 درجه شمالي و جنوبي را در بر گرفته كه بادهاي تجارتي در آن جريان دارند.

دليل كامل نبودن سلول هدلي : تنها نيروي گراديان فشار را در نظر گرفته و فقط در مورد .زمين صاف و ثابت صادق است

2 )سلول فرل : عرضهاي ميانه از30 تا 60 درجه در هر نيمكره را در بر گرفته ، بادهاي غربي در آن جريان دارند .

3 )سلول قطبي : به علت مراكز پر فشار قطبي و كم فشار جنب قطبي بوجود مي‌آيند

حركت هوايي كه به قطب صعود مي‌كند ، به شكل باد غربي ( westerlies ) است .
حركت هوايي كه به استوا نزول مي‌كند ، به شكل بادهاي شرقي ، شمالي و جنوبي در مناطق حاره‌اي است .
صعود هوا در استوا و نزول آن در قطب باعث مي‌شود كه در سطح زمين در استوا مركز كم فشار و در قطب‌ها مركز پر فشار داشته باشيم .
سيستم جهاني بادها كه گرماي هوا را از استوا ( جايي كه گرماي خورشيد بيشترين مقدار خود را دارد ) به عرضهاي جغرافيايي بالاتر انتقال مي‌دهد را گردش عمومي هوا مي‌گويند . "

سلول هدلی:

برای تعیین گردش عمومی هوا مدلهای گوناگونی عرضه شده است. در سال 1735،یکی از نخستین مدلها کار جورج هدلی است.مدل هدلی بر این اساس است که چون انرژی تابشی خورشید در منطقه ی حاره بیشتر است،هوای این منطقه گرم می شود و صعود می کند،در حالی که هوای منطقه ی قطبی به علت دریافت انرژی تابشی کمتر،سرد ودر نتیجه سنگین شده،به طرف زمین نزول می کند.صعود هوا در استوا و نزول آن در قطب باعث می شود که در سطح زمین در استوا فروبار و در قطبها فرابار ایجاد شود؛و بر عکس؛در ارتفاعات بالای استوا،فرابار و در ارتفاعات بالای قطبهای فروبار پدید آید.در نتیجه،با توجه به امتداد شیب تغییرات فشار،هوا در ارتفاعات بالا در استوا(فرابار)به طرف قطب(فروبار)،و در سطح زمین هوای سرد قطبی(فرابار)به طرف استوا(فروبار)حرکت می کند.

این مدل که بعدها به سلول هدلی معروف شد،فقط نیروی شیب تغییرات فشار را در نظر می گیرد و از این رو فقط در مورد زمین ثابت و صاف صادق است،در صورتی که سطح زمین ناصاف است و به دور محور خود حرکت وضعی دارد؛بنابراین،به محض اینکه حرکت باد از استوا به طرف قطب آغاز می شود،نیروی کوریولیس و نیروی اصطکاک سطح زمین بر آن اثر می کنند و مانع حرکت آن به طرف قطب می شوند.تاثیر نیروی کوریولیس به حدی است که در حوالی مدار راس السرطان باد را کاملا در جهت شرق منحرف می کند.

امروزه مدل هدلی به منطقه حاره محدود شده است وبا آن می توان وجود بادهای بسامان (تجارتی)را تبیین کرد.

 

بادهای تجارتی(بسامان):

این بادها در نیمکره‌های شمالی و جنوبی به ترتیب از شمال‌شرقی به جنوب‌غربی و از جنوب‌شرقی به شمال‌غربی در حال وزشند. يعني از عرض هاي اسبي به سمت منطقه آرامگان  مي وزند. این بادها در بین منطقه پرفشار جنب حاره و همگرایی میان حاره‌ایی در بخش اعظمی از این مناطق در تمام طول سال می‌وزد. و با ثبات‌ترین بادهای کره زمین می‌باشند. در نیمکره‌ جنوبی به علت مداومت فشار زیاد جنب حاره، بادهای تجارتی به طور منظم وزیده و طوقه‌ایی را تشکیل می‌دهند. از اینرو تجارتی‌های سطحی در نیمکره شمالی حالات منظم‌تر و قویتری دارند وسعت نفوذ کمربند تجارتی‌ها در نیمکره شمالی در حدود 2500 کیلومتر و در نیمکره جنوبی در حدود 3000 کیلومتر است. در سطح فوقانی کمربند حاره در حدود 10 کیلومتری از سطح زمین، بادهایی با جهت مخالف تجارتی‌ها می خورند، که آنها را آنتی‌ترید (ضد تجارتی) می‌گویند.

کمربند همگرایی بین حاره ای و بادهای بسامان تاثیری چشمگیر بر اقلیم ایران ندارد.در بعضی شرایط استثنایی ممکن است کمربند همگرایی بین حاره ای از طرف جنوب شرقی وارد ایران شود و همراه خودش عامل صعود حاره ای را به ایران بیاورد.

پرفشار جنب حاره:

در دوره ی گرم سال بدلیل فرونشینی مداوم هوا در جنوب و زیر رودباد جنب حاره ای،پرفشار جنب حاره ای تشکیل می شود.پرفشار جنب حاره بصورت مراکز جدا از هم در حوالی مدار راس السرطان تشکیل می شود.پرفشاری که اقلیم ایران را کنترل می کند بر روی مجمع الجزایر آزور مستقر است و در فصل تابستان به صورت زبانه ای از طریق مدیترانه بر .بالای خاورمیانه،از جمله ایران .کشیده میشود